رنگ و نقطه نمودن عناصر تزئيني در نقشه فرش:

نقطه نمودن بندها

حركت اصلي در نقشه به عهده بندها است. گاهي نيز اين بندها كارشان جداسازي رنگ زمينه با رنگ لچك و ترنج مي‌باشد. وقتي يك طراح مي‌خواهد نقشه اي را طراحي كند ابتدا حركت بند را كار مي‌كند. به همين علت است كه مي‌گويند در فرش و نقشه آن حرف اول را بند مي‌زند. به ترتيبي كه ذكر شد نقاش نيز بايد ابتدا رنگ بند را انتخاب نموده و بعد از آن به انتخاب رنگ گلها و بوته ها و گلهاي شاه عباسي بپردازد. ذكر اين نكته ضروري است كه بعضي بندها دو ريشه اي و بعضي سه ريشه اي هستندو  گاه برخي از آنها بزرگتر و پهن تر مي‌باشند.

بندهاي دو ريشه اي هميشه به هم چسبيده حركت مي‌كنند و نقاش بايد اين بندها را با دو رنگ مجزا كار كند. بندهاي سه يا چهار ريشه اي وقتي مستقيم حركت مي‌كنند سه ريشه نشان مي‌دهدند ولي وقتي حركت آنها به حالت منحني است، چهار ريشه به نظر مي‌رسند. بنابراين نقاش بايد براي وسط بند يك رنگ متناسب با رنگ زمينه انتخاب نمايد و سپس طرفين بند را كه با نقطه كار خواهد شد با دو رنگ مجزا كار كند و حركت بايد طوري باشد كه بند مورد نظر شكسته به نظر نرسد. چنانكه توضيح داده شد بعضي از بندها دور لچك و ترنج قرار مي‌گيرند ضخيم هستند. چنين بندهايي را مي‌توان با سايه زدن يا تزئين كردن كمي‌نازكتر وظريف تر و زيباتر نشان داد. در خصوص بندهاي سه و يا چهار ريشه اي قبلاً توضيح كافي داده شده است. در اينجا تنها يك نكته ذكر مي‌شود و آن اين است كه گاهي در قسمتهايي از بندهايي به نام ختايي نام برده مي‌شود كه منظور همان بندهاي سه و چهار ريشه اي است.

مورد ديگراسليمي‌ها هستند. در اسليمي‌ها پس از آنكه رنگ مناسب انتخاب شد، رنگ كاري انجام مي‌گيرد و با نقطه چين نمودن كناره هاي بندها آن اسليمي‌مورد نظر را تزئين نموده و سپس متن را مي‌توان با رنگي مناسب و هماهنگ با رنگ كلي نقشه آراست. شايان ذكر است كه اسليمي‌يكي از طرحهاي زيبا جالب و پرطرفدار است كه ظرافت و ريزه كاريهاي بسياري برخوردار است. مي‌توان اسليمي‌را در رنگهاي مختلف و متنوعي رنگ آميزي كرد. اسليمي‌طرحي است كه اب همه گروههاي رنگي سازگاري دارد. به عبارت بهتر در طرح اسليمي‌مي‌توان رنگهاي سرد ، رنگ هاي گرم و… را به كار برد.

در رنگ آميزي اسليمي‌بايد رنگ زمينه يا متن نقشه فرش را مورد توجه قرار داد و با توجه به نوع رنگ متن، رنگ اسليمي‌را انتخاب نمود. به طور مثال در زمينه كِرِم مي‌توان اسليمي‌را سرمه اي، آبي روشن، آبي سير، خاكي سير يا متوسط و بعضي از رنگهاي ديگر رنگ آميزي كرد. در اكثر جاهاي نقشه، طرح اسليمي‌را با يك رنگ نقطه گذاري مي‌كنند. به عنوان مثال در نقشه اي كه زمينه آن كرم است و طرح اسليمي‌در آن سرمه اي رنگ شده مي‌توان نقطه آن با آبي روشن، شتري خاكي و يا رنگهاي گرم مانند لاكي و يا دارچيني نقطه گذاري كرد.

درباره اسليمي‌اين نكته نيز قابل ذكر است كه در اين طرح بندها همه جا يكسان نبوده و به يك اندازه نيست. بعضي قسمتهاي آن ضخيم تر بوده و برخي جاهاي آن باريكتر است. به همين علت طراح از”مغزي” نيز استفاده مي‌كند. در اين خصوص نقاش رنگ مغزي يا تخمه را به تناسب رنگ اسليمي‌انتخاب مي‌كنند. در نقطه گذاري اسليمي‌در برخي موارد نقطه آن با مغزي تداخل پيدا مي‌كند. براي اجتناب از اين مساله و با در نظر گرفتن اين نكته كه بايد رنگهاي نقطه اسليمي‌با رنگ مغزي متمايز باشد نقاش بايد در آغاز كارو انتخاب رنگها ، به فكر چگونگي رنگ نقطه اسليمي‌و مغزي آن باشد.

در اكثر موارد دو طرف بندهاي اسليمي‌با يك ر آرايش مي‌شود ولي بايد رنگ مغزهايي كه براي تزئين اسليمي‌در داخل آن كار شده است با نقش و طرح فرش تناسب و هماهنگي داشته باشد.

فرش ابریشم کرباسی[مرکز تولید و فروش فرش ابریشم قم و فرش اصفهان]